Rybę zdobyć łatwo, wiedzę o niej znacznie trudniej 

Rozmowa z prof. UG, Krzysztofem E. Skórą, dyrektorem Fokarium Stacji Morskiej Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego.

− Trzeba się kierować zdrowym rozsądkiem, ale przede wszystkim wiedzą, i tu jest rzeczywiście problem, ponieważ ryby nie były popularne na wielu polskich stołach. Dlatego stosowna wiedza zwykle nie jest wynoszona z domu rodzinnego. Dzisiaj, aby współczesną wiedzę skutecznie upowszechniać, trzeba coraz szerzej publicznie rozmawiać na przykład o  racjonalnych sposobach wykorzystywania zasobów morza, biorąc dobre  przykłady chociażby z leśnictwa. Nie można przecież wyciąć każdego drzewa, które się chce, trzeba wiedzieć kiedy można to zrobić i które wybrać. Podobnie jest z rybami. Są zasoby ryb, których jest bardzo dużo, i których nasza polska flota rybacka nie jest w stanie wykorzystać, ponieważ nie ma na nie popytu. Trendy kulinarne się zmieniają, ludzie chcą jeść inne rzeczy. Dziś dużo jest szprotów i śledzi bałtyckich więc można je jeść z powodzeniem. Natomiast dorsz, który ma problemy z egzystencją, ponieważ wielkość jego zasobów jest nieprzewidywalna przy tak dużej presji połowowej i zmiennych warunkach środowiskowych Bałtyku, pozostaje gatunkiem konsumpcyjnym ale ... z rozwagą. Trzeba łowić go wówczas kiedy nie ma okresu ochronnego, jedzenie go w tym okresie może sprzyjać nielegalnej podaży tej ryby na rynku. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że jemy dorsza zdobytego w sposób kłusowniczy czyli niedozwolony. Z drugiej strony, w okresie ochronnym możemy dostać dorsza legalnego, ale raczej będzie on wówczas mrożony (czyli złowiony w innym okresie) niż z połowów małych łódek, które mają zezwolenie na połów całoroczny. 

– Warto w ogóle znać listę ryb, które żyją blisko nas. Jestem zwolennikiem jedzenia ryb lokalnych. Koszt ryby, której nazwa brzmi egzotycznie i pochodzi z dalekich krajów jest zawsze obciążony dodatkowym wykorzystywaniem środowiska naturalnego, ponieważ produkt musi być dowieziony samochodami, pociągami, statkami albo samolotem z innej części świata, a to kosztuje przyrodę stosunkowo dużo. Ryby lokalne są obciążone mniejszym nakładem takich kosztów. Zwykle rybami najbardziej bezpiecznymi do jedzenia są te najbardziej pospolite, ale kiedy dowiadujemy się, że swojsko brzmiące nazwy ryb zaczynają być synonimem pewnych kłopotów, wtenczas można zastanowić się i sięgnąć po ryby, których nazwy rzadko się wymienia, ale też są blisko nas i jak najbardziej nadają się do jedzenia.

W naszym regionie nad Zatoką Pucką i Gdańską gorąco polecamy jedzenie ryby, która nazywa się babka bycza. Była ona masowo spożywana w Polsce w latach 50. i 60. Docierała do nas z Morza Kaspijskiego i Morza Czarnego w postaci konserw pod nazwą Dzisiaj te ryby mamy świeże, ponieważ można je łowić w Zatoce Gdańskiej i w innych częściach Bałtyku. Niestety konsument nie wie, że może je jeść. Nie wie także, że jedząc b sprzyja eliminacji obcego gatunku, bo nie powinna ona w naszym ekosystemie egzystować, ponieważ sprawia kłopoty innym rybom. Rywalizuje z nimi o miejsce w ekosystemie i o bazę pokarmową. Warto więc pytać o tę rybę w sklepach i rybaków. W ten sposób możemy wymusić na nich zainteresowanie w pozyskiwaniu tej ryby, a sami po prostu zjeść wroga rodzimych gatunków.  To oczywiście tylko jeden z przykładów.

 − Warto wiedzieć, ale to nie jest wiedza łatwa do zdobycia, jakie ryby mają wymiary ochronne, czy pochodzą ze zbiorników, które są w jakiś sposób zagrożone, albo czy te ryby są łowione metodami bezpiecznymi dla środowiska. Na zachodzie Europy, w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych wymyślono system specjalnego oznakowania ryb. Klient kupujący taką rybę doskonale wie, z którego zbiornika ona pochodzi i jakimi metodami została złowiona. Dodatkowo produkt zawiera certyfikat ustanowiony przez daną organizację bądź instytucję, który jednoznacznie o tym informuje. Oczywiście trzeba znać eko-znaki, które są wprowadzane na rynek. W Polsce nawet w tym zakresie wiedza jest znikoma. Kiedy rozmawiam z ludźmi na ten temat to mało kto wie, że kupując konserwę z tuńczyka z małym znaczkiem delfina, te delfiny ratuje. Natomiast puszka, która tego znaczka nie ma, oznacza, że połów tych ryb mógł spowodować śmierć tych waleni. Naprawdę warto znać etykiety i szukać produktów, które je mają. Są także ryby sprzedawane w słoikach, albo świeże, mrożone, ale one też powinny mieć eko-atesty. No i oczywiście dobrze wiedzieć z jakiego środowiska ryby pochodzą. Wiadomo, że nikt nie chciałby się żywić takimi, które w ciągu swojego życia pochłaniają groźne substancje chemiczne. Poszukiwanie przez klientów zdrowych ryb przynosi jeszcze inne korzyści – mieszkańcy danego regionu zaczynają dbać o swoje wody żeby dawały produkt, który będzie cieszył się popytem. Jeżeli ryba będzie pochodziła z zatoki kojarzącej się z degradacją środowiska, brudem i zanieczyszczeniami to trudno namawiać do jej kupowania, bo taka ryba zdrowia nam nie doda. 

  kieruje Stacją Morską Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego w Helu, którą zakładał wraz zespołem od 1977 roku. Jest nauczycielem akademickim, oceanografem, biologiem i ekologiem morza. Prowadzi program odtwarzania ryb i siedlisk na Zatoce Puckiej,  projekt przywrócenia na południowym Bałtyku kolonii fok szarych, zajmuje się badaniami i ochroną morświnów w Bałtyku oraz ochroną gatunków rzadkich i zagrożonych siedlisk morskiej fauny i flory, popularyzacją wiedzy o przyrodzie morza. W ubiegłym roku otrzymał prestiżową Szwedzką Nagrodę Bałtyku  nagrodę , przyznawaną przez magazyny National Geographic Traveler i National Geographic Polska oraz skandynawską nagrodę Baltic Sea Fund Prize w 2005 r.